Chó, mèo nghe được những gì mà tai người không nghe thấy

Chó và mèo nghe được những âm cao hơn hẳn ngưỡng tai người: người trẻ nghe tới khoảng 20.000 Hz, chó nghe tới khoảng 45.000 Hz, còn mèo lên tới khoảng 60.000 Hz trở lên, thuộc loại cao nhất trong các loài thú nuôi. Nhờ vậy chúng nghe được tiếng chít siêu âm của chuột, tiếng rít của một số thiết bị điện tử và tiếng còi chó mà người không hề hay biết. Ở phía âm trầm, khả năng của chó mèo lại không hơn người là mấy.

So sánh vùng nghe của người, chó và mèo

Các con số dưới đây là giá trị phổ biến từ những phép đo thính lực động vật trong phòng thí nghiệm, nổi bật là các nghiên cứu của hai nhà khoa học Henry và Rickye Heffner. Kết quả thay đổi theo giống, tuổi và cách đo, nên chỉ nên hiểu là "khoảng".

Vùng "nghe rõ nhất" của mỗi loài cũng khác. Người nghe nhạy nhất khoảng 2.000–5.000 Hz, vùng giúp nghe rõ các phụ âm trong giọng nói. Chó và mèo nhạy ở vùng cao hơn. Vì vậy với cùng một tiếng động, chó mèo có thể nghe to và rõ hơn ta, nhất là những tiếng rít, tiếng chít, tiếng kim loại va nhau.

Vì sao mèo nghe cao đến thế

Lời giải thích hay được nhắc là bữa ăn. Tổ tiên mèo nhà là mèo rừng săn chuột và chim nhỏ. Chuột kêu với nhau bằng nhiều tiếng chít ở vùng siêu âm, và tiếng sột soạt của chúng trong cỏ khô cũng giàu âm cao. Một con mèo nghe được những tiếng ấy sẽ tìm ra chuột trong hang, trong bụi rậm mà mắt không thấy.

Ngoài vùng nghe rộng, mèo có đôi tai ngoài rất linh hoạt. Mỗi vành tai được điều khiển bởi khoảng ba mươi cơ nhỏ, có thể xoay độc lập về các hướng khác nhau. Nhìn mèo nằm ngủ mà một tai vẫn xoay theo tiếng động là thấy rõ. Vành tai hình phễu gom âm và giúp mèo xác định hướng tiếng rất tốt, nhất là trái phải.

Chó nghe xa và nghe "nhạy"

Ở chó, khả năng đáng nể không chỉ là nghe cao mà còn là nghe nhỏ. Ở vùng tần số chó nhạy nhất, chúng nghe được những tiếng nhỏ hơn mức người phát hiện được. Đó là lý do chó sủa khi có người lạ còn cách cổng khá xa, hay biết chủ về từ khi xe còn ở đầu ngõ. Chó nhận ra tiếng máy xe quen, tiếng bước chân quen, vì chúng học thuộc "âm sắc" của từng nguồn tiếng.

Vành tai chó đa dạng theo giống: tai dựng như chó Phú Quốc, tai cụp như nhiều giống chó săn. Tai dựng gom âm tốt hơn và xoay được nhiều hơn, nhưng sự khác biệt về khả năng nghe giữa các giống thì phức tạp hơn so với chỉ nhìn hình dạng tai.

Những tiếng người không nghe mà chó mèo nghe

• Còi chó (còi siêu âm): loại còi phát âm rất cao, thường quanh hoặc trên ngưỡng tai người. Người thổi chỉ nghe tiếng xì nhỏ hoặc không nghe gì, còn chó nghe rõ. Ý tưởng còi âm cao gắn với tên nhà khoa học Anh Francis Galton cuối thế kỷ 19, ông dùng một loại còi điều chỉnh được để thử tai người và động vật.
• Tiếng chuột: chuột trao đổi bằng nhiều tiếng siêu âm. Mèo nghe được, người thì không.
• Thiết bị điện tử: một số bộ sạc, đèn, màn hình, thiết bị đuổi chuột bằng sóng âm có thể phát tiếng rít cao. Người lớn không nghe thấy nhưng thú cưng có thể khó chịu, cứ tránh xa góc phòng đó.
• Âm báo ở xa: tiếng sấm từ rất xa, tiếng pháo ở xóm bên, tiếng còi xe ưu tiên từ đường lớn. Chó mèo thường phản ứng sớm hơn người nhiều phút.

Đôi khi chó mèo nhìn chằm chằm vào một chỗ trống, vểnh tai, rồi người nhà bảo "nó thấy gì đó". Nhiều khả năng nó đang nghe một tiếng mà ta không nghe được: chuột trong trần nhà, côn trùng trong tường, tiếng ống nước.

Tai thính cũng là gánh nặng: sấm và pháo

Tai nhạy giúp săn mồi nhưng cũng làm chó mèo khổ sở với tiếng nổ. Nhiều con sợ sấm, pháo hoa, tiếng máy khoan: run, trốn gầm giường, thở dốc, cào cửa, bỏ chạy. Vài cách giúp thú cưng bình tĩnh hơn:

1. Chuẩn bị chỗ trốn: một góc phòng kín, có chăn, có đồ quen mùi, xa cửa sổ.
2. Đóng cửa, kéo rèm để giảm tiếng và giảm ánh chớp.
3. Bật tiếng nền đều đều ở âm lượng vừa phải, như quạt, nhạc êm, để tiếng nổ bớt đột ngột.
4. Giữ mình bình tĩnh: không quát mắng, không ép con vật ra khỏi chỗ trốn.
5. Đeo vòng cổ có thông tin liên lạc trong những đêm pháo hoa, vì chó hoảng hay chạy lạc.
6. Nếu con vật sợ quá mức, hỏi bác sĩ thú y về cách tập quen dần với tiếng động. Không tự cho uống thuốc an thần của người.

Cũng nên nhớ: đừng mở loa quá to gần chỗ thú cưng nằm, đừng thổi còi, hét sát tai chúng. Tai nhạy cũng có thể bị tổn thương vì tiếng quá lớn, giống tai người.

Khi thú cưng nghe kém

Chó mèo cũng có thể nghe kém, bẩm sinh hoặc theo tuổi. Một trường hợp được biết rõ là mèo lông trắng mắt xanh: tỷ lệ điếc bẩm sinh ở nhóm này cao hơn hẳn mèo khác, do cùng một yếu tố di truyền liên quan tới màu lông trắng và sự phát triển của tai trong. Không phải mèo trắng mắt xanh nào cũng điếc, nhưng khả năng cao hơn. Một số giống chó lông nhiều màu trắng cũng có nguy cơ điếc bẩm sinh cao hơn.

Chó mèo già cũng nghe kém dần, giống người. Con vật không còn ra đón khi chủ về, ngủ say không biết có người tới, giật mình khi bị chạm vào. Với thú nghe kém, có thể dùng tín hiệu tay, bật tắt đèn, dậm chân nhẹ cho sàn rung để gọi.

Khi nào nên đưa thú cưng đi khám

Đưa chó mèo tới bác sĩ thú y nếu thấy:

• Lắc đầu, gãi tai liên tục, nghiêng đầu về một bên.
• Tai có mùi hôi, chảy dịch, đỏ, sưng, hay có nhiều chất bẩn sẫm màu.
• Đột nhiên không phản ứng với tên gọi hay tiếng động quen.
• Đi lảo đảo, mất thăng bằng, mắt giật.
• Mèo con, chó con không giật mình với tiếng động lớn.

Không tự nhỏ dầu, nước muối hay bất kỳ thứ gì vào tai thú cưng khi chưa được bác sĩ thú y khám, và không ngoáy sâu vào ống tai của chúng.

Góc nhìn hôm nay: lắng nghe cùng thú cưng

Lần tới thấy chó mèo vểnh tai, đứng sững hay quay đầu về một hướng, thử im lặng lắng nghe cùng chúng. Nhiều khi bạn sẽ nhận ra tiếng xe đầu ngõ, tiếng mưa xa, tiếng gà ở xóm bên trước cả khi nó tới gần. Hiểu tai thú cưng nghe được gì cũng giúp ta sắp xếp nhà cửa cho chúng dễ chịu hơn: đặt ổ nằm xa máy giặt, loa, cửa ra vào; giảm âm lượng tivi; và chuẩn bị trước cho những đêm sấm sét hay lễ hội có pháo hoa.