Chuông báo cháy chung cư kêu phải làm gì: hiểu tín hiệu và thoát nạn

Nghe chuông báo cháy ở chung cư, văn phòng, trường học thì việc đầu tiên là coi đó là cháy thật: dừng việc đang làm, rời khỏi phòng bằng thang bộ, không dùng thang máy, không quay lại lấy đồ, và đi theo lối thoát nạn xuống tầng dưới hoặc ra khu vực an toàn. Chỉ ban quản lý, bảo vệ hoặc lực lượng phòng cháy chữa cháy mới được xác nhận báo giả. Số điện thoại báo cháy ở Việt Nam là 114.

Bài này nói về tiếng chuông báo cháy như một tín hiệu âm thanh: hệ thống phát ra tiếng thế nào, vì sao tiếng chuông được thiết kế chói tai như vậy, vì sao báo giả nhiều và nguy hiểm của thói quen "chắc lại báo nhầm", cùng những việc cần làm trong vài phút đầu.

Chuông báo cháy kêu từ đâu

Ở toà nhà có hệ thống báo cháy tự động, tiếng chuông là khâu cuối của một chuỗi:

1. Đầu báo gắn trên trần: đầu báo khói phát hiện hạt khói trong không khí, đầu báo nhiệt phản ứng khi nhiệt độ tăng cao hoặc tăng quá nhanh. Bếp thường dùng đầu báo nhiệt vì khói nấu ăn dễ gây báo nhầm.
2. Nút ấn báo cháy màu đỏ ở hành lang, cạnh cầu thang: ai phát hiện cháy thì ấn hoặc đập kính để báo tay.
3. Tủ trung tâm báo cháy, thường đặt ở phòng bảo vệ hoặc sảnh: nhận tín hiệu, hiện khu vực đang báo và kích hoạt chuông.
4. Chuông, còi, đèn chớp ở hành lang các tầng: phát tín hiệu cho người trong nhà. Một số toà nhà có thêm loa phát thông báo hướng dẫn sơ tán.

Nhà riêng, căn hộ nhỏ thì thường chỉ có đầu báo khói độc lập chạy pin, tự kêu ngay tại chỗ. Đây là thiết bị rẻ mà đáng tiền nhất trong nhà, nhất là ở nhà ống, nhà có tầng kinh doanh bên dưới.

Vì sao tiếng chuông báo cháy chói tai đến vậy

Tiếng chuông báo cháy cố ý được làm khó chịu. Nó phải đánh thức người đang ngủ say sau cánh cửa đóng kín, xuyên qua tiếng tivi, tiếng máy hút bụi, và khiến người nghe không thể làm ngơ. Vì thế chuông thường:

• To: đủ để nghe rõ trong phòng ngủ ở cuối hành lang.
• Gắt và nhiều tần số: kiểu chuông điện gõ liên tục hoặc còi điện tử rít, khó lẫn với âm thanh thường ngày.
• Lặp lại không ngừng cho đến khi được tắt ở tủ trung tâm.

Ở nhiều nước có quy ước nhịp riêng cho tín hiệu sơ tán. Một mẫu được dùng rộng rãi là nhịp "ba tiếng": ba tiếng ngắn liên tiếp, nghỉ một nhịp, rồi lặp lại, được ghi trong tiêu chuẩn quốc tế ISO 8201. Mục đích là để mọi người, dù ở nước nào, nghe nhịp ấy đều hiểu là "rời khỏi toà nhà ngay".

Tiếng "tít" một lần mỗi phút thì sao

Khác với tiếng báo cháy liên tục, đầu báo khói gia đình kêu một tiếng "tít" ngắn, cách vài chục giây hoặc vài phút một lần, thường là báo pin yếu hoặc thiết bị cần thay. Đừng gỡ hẳn đầu báo cho đỡ phiền; hãy thay pin hoặc thay thiết bị mới.

Báo giả: vì sao nhiều và vì sao nguy hiểm

Ai sống ở chung cư lâu năm đều từng nghe chuông báo cháy kêu rồi hoá ra không có gì. Những nguyên nhân hay gặp:

Nguy hiểm thật sự không nằm ở một lần báo giả mà ở thói quen nó tạo ra. Sau vài lần chuông kêu "cho vui", cư dân bắt đầu nghĩ "chắc lại báo nhầm", đóng cửa nằm tiếp. Đến khi cháy thật, những phút đầu quý giá bị bỏ phí. Khói trong đám cháy chung cư có thể lan vào hành lang, cầu thang rất nhanh, và khói độc thường nguy hiểm hơn chính ngọn lửa.

Ban quản lý toà nhà có trách nhiệm bảo trì để giảm báo giả. Cư dân có trách nhiệm không tự ý che, tháo đầu báo, không hút thuốc, đốt giấy, đốt nhang ngay dưới đầu báo, và không tắt chuông khi chưa xác minh.

Nghe chuông thì làm gì: những phút đầu

Lực lượng phòng cháy chữa cháy thường khuyến cáo những việc sau. Nên đọc trước và nói lại cho cả nhà, nhất là trẻ em và người già:

1. Dừng mọi việc, coi là cháy thật. Không chờ xem người khác làm gì.
2. Báo cho người trong nhà, đánh thức người đang ngủ. Mang theo điện thoại nếu nó ở ngay trong tầm tay, không đi tìm đồ đạc.
3. Sờ cửa và tay nắm trước khi mở. Nếu cửa nóng, có khói lọt qua khe, đừng mở: đóng chặt, chèn khăn ướt vào khe, gọi 114 báo vị trí, ra ban công hoặc cửa sổ ra hiệu.
4. Đi thang bộ, không dùng thang máy. Thang máy có thể dừng giữa chừng khi mất điện, hoặc mở ra đúng tầng đang cháy.
5. Cúi thấp khi có khói, che mũi miệng bằng khăn, khói và khí nóng bốc lên cao nên sát sàn còn không khí dễ thở hơn.
6. Đóng cửa sau lưng khi rời căn hộ để làm chậm khói và lửa.
7. Đi xuống, không đi lên, trừ khi được hướng dẫn khác. Ra điểm tập kết, báo với bảo vệ là đã ra ngoài.
8. Không quay lại lấy đồ, đón thú cưng khi đã ra ngoài. Báo cho lực lượng cứu hộ nếu còn người, còn vật nuôi bên trong.

Khi có người không nghe được chuông

Tiếng chuông chỉ có ích với người nghe được. Trong mỗi toà nhà có những người dễ bị bỏ lại:

• Người Điếc, người khiếm thính: cần đèn chớp báo cháy trong căn hộ, đầu báo khói kèm đèn hoặc thiết bị rung đặt dưới gối. Hàng xóm biết nhà có người khiếm thính thì nên gõ cửa báo khi có chuông.
• Người cao tuổi nghe kém: tháo máy trợ thính khi ngủ là gần như không nghe chuông. Người trong nhà nên có phương án đánh thức.
• Trẻ nhỏ: nhiều trẻ ngủ rất say và có thể không tỉnh vì chuông. Đừng giả định "chuông to thế, con sẽ dậy".
• Người say rượu, người dùng thuốc ngủ: phản ứng chậm hơn hẳn.

Nếu trong nhà có người nghe kém dần mà chưa từng đi khám, đây là một lý do nữa để đưa họ đi đo thính lực ở chuyên khoa tai mũi họng. Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai, thì cần đi khám ngay.

Diễn tập: để tiếng chuông gắn với hành động

Trong tình huống thật, người ta thường không nghĩ ra cách mới mà làm theo thói quen. Vì thế diễn tập quan trọng:

• Tham gia các buổi diễn tập phòng cháy của toà nhà, đừng coi là thủ tục.
• Tự đi một lần lối thoát nạn từ căn hộ xuống tầng trệt bằng thang bộ, đếm số tầng, xem cửa có khoá không.
• Cho trẻ nghe thử tiếng chuông, tiếng đầu báo khói ở nhà, giải thích: "Nghe tiếng này là đi ra ngoài với bố mẹ, không trốn dưới gầm giường, trong tủ."
• Thống nhất một điểm hẹn gặp cả nhà bên ngoài toà nhà.
• Báo ngay cho ban quản lý nếu chuông hành lang không kêu khi diễn tập, hoặc cửa thoát hiểm bị khoá, bị chất đồ.

Hướng dẫn chi tiết cho từng loại công trình có thể tìm trên trang thông tin của lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hoặc hỏi ban quản lý toà nhà.