Còi xe cứu thương, cứu hoả, công an: vì sao khác tiếng và nhường đường

Còi xe cứu thương, cứu hoả, công an mỗi loại một tiếng vì mỗi lực lượng chọn kiểu âm riêng để người đi đường nhận ra từ xa xe nào đang tới, và vì tiếng hú lên xuống liên tục khó bị tai "lọc" mất như tiếng còi thường. Khi nghe tiếng còi ưu tiên, người tham gia giao thông phải giảm tốc, quan sát, đi sát về bên phải hoặc dừng lại để nhường đường, không cản trở và không bám theo sau xe ưu tiên.

Bài này giải thích còi ưu tiên khác còi thường thế nào, các kiểu tiếng hú phổ biến trên thế giới, luật Việt Nam quy định gì, và cách nhường đường đúng khi tiếng còi vang lên sau lưng.

Còi ưu tiên khác còi xe thường ở đâu

Còi xe thường chỉ phát một âm cố định trong lúc bấm. Còi ưu tiên thì khác: nó là một hệ thống phát tiếng có tần số thay đổi liên tục theo chu kỳ, đi kèm loa công suất lớn và đèn quay, đèn nháy màu đỏ, xanh. Có ba điểm khiến còi ưu tiên "đặc biệt":

• Tiếng thay đổi cao độ. Tai người rất nhạy với âm thanh đang biến đổi. Một âm đứng yên dễ bị coi là tiếng nền; một âm trượt lên trượt xuống buộc não phải chú ý.
• Phát liên tục. Còi ưu tiên kêu suốt quãng đường đi làm nhiệm vụ, không chỉ một tiếng như còi thường.
• Đi cùng tín hiệu ánh sáng. Đèn quay giúp người không nghe thấy, hoặc đang ở trong xe đóng kín, vẫn nhận ra.

Chính vì đặc biệt như vậy, pháp luật nhiều nước, trong đó có Việt Nam, chỉ cho phép xe ưu tiên lắp và dùng loại còi này. Xe cá nhân tự lắp còi hú giống xe ưu tiên là vi phạm, vì nó làm nhiễu tín hiệu mà cả xã hội cần tin tưởng.

Các kiểu tiếng hú phổ biến

Trên thế giới có vài "mẫu" tiếng còi ưu tiên thông dụng. Tên gọi tiếng Anh dưới đây là cách giới kỹ thuật hay dùng:

Người lái xe ưu tiên thường đổi kiểu tiếng khi đến gần giao lộ. Lý do rất đời: sau vài phút nghe một kiểu hú, tai người xung quanh bắt đầu quen. Đổi sang tiếng gấp hơn giúp "đánh thức" sự chú ý đúng lúc nguy hiểm nhất.

Vì sao mỗi loại xe một tiếng

Ở Việt Nam, người dân thường phân biệt được "tiếng xe cứu thương", "tiếng xe cứu hoả", "tiếng xe công an" dù không ai dạy. Sự khác nhau đến từ thiết bị và thói quen của từng lực lượng: xe chữa cháy dùng loa lớn, tiếng trầm và vang; xe cứu thương thường có tiếng hú cao, lên xuống đều; xe công an dẫn đoàn hay dùng tiếng ngắn, gắt, đổi kiểu liên tục.

Ở nhiều nước khác, sự phân biệt còn rõ hơn vì có quy chuẩn riêng cho từng lực lượng. Điều này có ích thật: nghe tiếng là đoán được chuyện gì đang xảy ra và xe sẽ đi về đâu. Nghe tiếng xe cứu hoả, người ta biết sắp có đoàn xe lớn, cần dạt ra rộng. Nghe tiếng xe cứu thương, người ta biết xe có thể rẽ vào bệnh viện gần đó.

Tuy vậy, đừng chờ nhận ra loại xe rồi mới nhường. Với người đi đường, mọi tiếng còi ưu tiên đều có chung một nghĩa: tránh ra, nhường đường ngay.

Vì sao khó đoán còi ưu tiên đến từ hướng nào

Nhiều người có kinh nghiệm này: nghe rõ tiếng còi nhưng nhìn quanh không biết xe ở đâu. Có mấy lý do:

• Âm có cao độ gần như thuần. Tai định hướng tốt nhất với âm có nhiều tần số trộn lẫn. Âm hú gần như một tần số đơn khó định vị hơn.
• Phố có nhiều mặt phản xạ. Nhà cao tầng, tường kính dội tiếng qua lại, khiến âm như đến từ nhiều phía.
• Xe đóng kín. Người ngồi trong ô tô bật điều hoà, nghe nhạc thường chỉ nghe được còi khi xe ưu tiên đã ở rất gần.

Vì thế, ở một số nước đã thử thêm loại còi phát âm trầm, rung, có thể cảm nhận cả qua thân xe, hoặc kết hợp âm hú với âm có dải tần rộng để dễ định vị hơn. Với người đi đường, cách an toàn nhất là: nghe tiếng còi thì giảm tốc, nhìn gương, nhìn các ngả đường, chờ thấy đèn quay rồi mới quyết định dạt về phía nào.

Luật Việt Nam nói gì về xe ưu tiên

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (hiệu lực từ 01/01/2025) quy định các loại xe được quyền ưu tiên và thứ tự ưu tiên giữa chúng. Xe chữa cháy đi làm nhiệm vụ đứng đầu danh sách, tiếp theo là các xe quân sự, xe công an đi làm nhiệm vụ khẩn cấp, xe cứu thương đang làm nhiệm vụ cấp cứu, và một số loại xe làm nhiệm vụ khẩn cấp khác như khắc phục thiên tai, sự cố. Danh sách đầy đủ và cách sắp xếp chi tiết nên xem trực tiếp trong văn bản luật hiện hành.

Những điểm người đi đường cần nhớ:

1. Xe ưu tiên chỉ được hưởng quyền ưu tiên khi đang làm nhiệm vụ và phát tín hiệu: còi ưu tiên và đèn ưu tiên. Xe cứu thương tắt còi, chạy bình thường thì như mọi xe khác.
2. Khi nghe tín hiệu xe ưu tiên, người tham gia giao thông phải giảm tốc độ, tránh hoặc dừng lại sát lề đường bên phải để nhường đường.
3. Không được gây cản trở xe ưu tiên.
4. Không được lợi dụng để bám theo sau xe ưu tiên nhằm đi nhanh hơn.

Mức xử phạt khi không nhường đường hoặc lắp còi ưu tiên trái phép được quy định trong văn bản hướng dẫn, nên xem quy định hiện hành để biết con số cụ thể.

Nhường đường thế nào cho đúng

Khi đi xe máy, xe đạp

Giảm tốc, bật xi nhan phải, đi sát lề phải. Nếu đang ở làn giữa đông xe, đừng bẻ lái gấp: hãy nhích dần sang phải khi có khoảng trống. Không dừng đột ngột giữa làn. Khi xe ưu tiên đã qua, quan sát xem phía sau còn xe ưu tiên khác không, vì xe cứu hoả, xe cứu thương hay đi thành đoàn.

Khi lái ô tô

Hạ bớt âm lượng nhạc khi nghe thấy tiếng hú lờ mờ. Nhìn gương chiếu hậu, xác định hướng xe ưu tiên. Dạt về bên phải nếu có thể. Ở nút giao đang đèn đỏ, không cố vượt đèn để nhường mà gây tai nạn với dòng xe ngang; hãy nhích tối đa có thể một cách an toàn, hoặc theo hướng dẫn của cảnh sát giao thông nếu có.

Khi đang đi bộ

Nếu đang sang đường mà nghe tiếng còi ưu tiên, đi nốt sang phía gần nhất rồi đứng lại, đừng quay đầu chạy ngược. Dạy trẻ: nghe tiếng hú là dừng lại trên vỉa hè, không chạy xuống đường xem.

Những lỗi hay gặp

• Phanh gấp giữa làn vì hoảng.
• Bám đuôi xe ưu tiên để "đi nhờ" qua chỗ kẹt xe.
• Đứng chặn giữa giao lộ để quay phim, chụp ảnh.
• Không nghe thấy gì vì đeo tai nghe kín khi lái xe.

Còi ưu tiên và đôi tai

Còi ưu tiên được thiết kế rất to để xuyên qua tiếng phố. Đứng ngay cạnh xe khi còi đang hú, hoặc làm nghề phải nghe nhiều giờ như lái xe cứu thương, có thể làm tai mệt, ù tạm thời. Người đi đường chỉ cần tránh đứng sát xe đang hú và bịt tai trẻ nhỏ nếu không kịp tránh.

Nên đi khám chuyên khoa tai mũi họng nếu sau khi nghe tiếng còi, tiếng nổ rất to ở cự ly gần mà tai ù, nghe kém không hết sau một ngày; và đi khám ngay nếu nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai, hoặc ù tai kèm chóng mặt, đau tai, chảy dịch.

Nhường đường là văn hoá, không chỉ là luật

Trong xe cứu thương có thể là một người đang ngừng tim. Trong xe chữa cháy là những người đang chạy đua với ngọn lửa ở một căn nhà có người mắc kẹt. Mỗi giây chậm lại vì một chiếc xe không chịu dạt sang là một giây mất đi của người khác. Ở nhiều thành phố, cảnh dòng xe tự động tách đôi như "rẽ sóng" khi nghe còi ưu tiên được coi là thước đo văn hoá giao thông.

Lần tới nghe tiếng hú sau lưng, hãy coi nó là một lời gọi thật sự: có người đang cần đến nơi nhanh hơn mình.