Còi tàu hoả và đường ngang: nghe còi tàu thì phải làm gì cho an toàn

Nghe còi tàu hoả khi đang ở gần đường sắt nghĩa là tàu đang đến gần và người lái tàu đang báo cho mọi người tránh xa. Ở đường ngang, khi còi tàu vang, chuông báo kêu, đèn đỏ nhấp nháy hoặc cần chắn đang hạ, người và xe phải dừng lại trước vạch dừng, tuyệt đối không cố băng qua, và chỉ đi tiếp khi tàu đã qua hẳn, tín hiệu đã tắt, cần chắn đã nâng lên.

Bài này giải thích vì sao tàu hoả phải kéo còi, đường ngang có những tín hiệu âm thanh và ánh sáng nào, vì sao tàu không thể "phanh kịp", và những việc phải làm, những việc tuyệt đối không làm khi ở gần đường ray.

Vì sao tàu hoả phải kéo còi

Tàu hoả là phương tiện không thể lách, không thể bẻ lái. Nó chỉ đi trên một đường ray cố định, nặng hàng trăm tấn, có khi hơn. Cách duy nhất để tránh va chạm với người và xe đang ở phía trước là báo cho họ tránh ra. Vì vậy, người lái tàu kéo còi ở những điểm quy định, phổ biến là:

• Trước khi đến đường ngang, nhất là đường ngang không có người gác.
• Trước khi vào ga, ra ga, qua cầu, vào hầm.
• Ở đoạn đường cong khuất tầm nhìn.
• Khi thấy người, gia súc, xe cộ trên hoặc sát đường ray.
• Khi có tình huống bất thường cần báo cho nhân viên đường sắt.

Còi tàu được thiết kế rất to, âm trầm và kéo dài, để đi xa, vượt qua tiếng động cơ xe, tiếng gió, và lọt được vào trong nhà, trong xe đóng kín. Người dân sống ven đường sắt thường nghe còi tàu từ khá xa trước khi thấy tàu.

Còi tàu cũng là một phần ký ức của nhiều người, nhưng bài này chỉ nói về nó như một tín hiệu an toàn: khi nghe, phải làm gì.

Đường ngang có những tín hiệu gì

Đường ngang là nơi đường bộ cắt ngang đường sắt. Đây là điểm nguy hiểm nhất, nơi xảy ra phần lớn tai nạn giữa tàu và người, xe. Tuỳ loại đường ngang, tín hiệu có thể gồm:

Âm thanh ở đường ngang có hai nguồn: tiếng còi từ đầu máy tàu và tiếng chuông báo tại chỗ. Tiếng chuông đường ngang thường là những tiếng "reng reng" đều đặn hoặc tiếng chuông điện tử lặp lại, bắt đầu kêu trước khi tàu đến để người và xe có thời gian dừng lại. Hai tín hiệu này bổ sung cho nhau: chuông báo tại chỗ, còi báo từ xa.

Luật nói gì

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (hiệu lực từ 01/01/2025) và các quy định về đường sắt đều yêu cầu: khi qua đường ngang, người tham gia giao thông phải quan sát hai phía, nhường đường cho phương tiện giao thông đường sắt. Khi có tín hiệu cảnh báo như đèn đỏ bật sáng, có tiếng chuông báo, chắn đang dịch chuyển hoặc đã đóng, hoặc khi nhân viên gác ra hiệu dừng, thì phải dừng lại phía phần đường của mình, cách ray ngoài cùng một khoảng an toàn hoặc trước vạch dừng. Mức xử phạt cụ thể nên xem quy định hiện hành.

Vì sao tàu không thể phanh kịp

Nhiều tai nạn xảy ra vì người đi đường nghĩ "tàu còn xa" hoặc "tàu sẽ dừng lại thôi". Có ba lý do khiến tàu không thể dừng như ô tô:

1. Quá nặng: một đoàn tàu khách hay tàu hàng nặng gấp hàng trăm lần một chiếc ô tô. Quán tính rất lớn.
2. Bánh thép trên ray thép: độ bám giữa hai mặt thép thấp hơn nhiều so với lốp cao su trên mặt đường, nên lực phanh truyền được ít hơn.
3. Khoảng cách phanh dài: từ lúc người lái tàu thấy chướng ngại và kéo phanh khẩn cấp, đoàn tàu có thể còn trượt thêm hàng trăm mét mới dừng hẳn.

Thêm một cái bẫy của mắt và tai: tàu to nên trông như đang đi chậm, và vì âm thanh cần thời gian để truyền tới, người đứng ở đường ngang có thể đánh giá sai khoảng cách. Ở đường ray cong hoặc gần nhà cửa, tiếng tàu bị che chắn, đến khi nghe rõ thì tàu đã rất gần. Quy tắc an toàn đơn giản nhất: đã có tín hiệu thì không băng qua, dù thấy tàu còn xa.

Những việc tuyệt đối không làm

• Không vượt rào chắn, không luồn qua khe giữa cần chắn và đường, không đi vòng qua cần chắn đã hạ.
• Không dừng xe trên đường ray, kể cả khi đường phía trước kẹt. Chỉ đi vào đường ngang khi phía bên kia có đủ chỗ cho xe mình.
• Không đeo tai nghe, nghe điện thoại khi đi bộ, đi xe qua đường ngang hoặc dọc đường sắt.
• Không đi bộ, ngồi chơi, chụp ảnh trên đường ray. Đường ray không phải lối đi, kể cả đoạn tưởng chừng "lâu lắm mới có tàu".
• Không áp tai lên đường ray để "nghe tàu đến". Đây là cách làm trong phim, cực kỳ nguy hiểm ngoài đời.
• Không để trẻ em chơi gần đường sắt, thả diều, chăn bò dọc đường tàu.

Nếu xe chết máy trên đường ray

Đây là tình huống đáng sợ nhưng có cách xử lý được hướng dẫn rộng rãi:

1. Rời khỏi xe ngay lập tức, đưa mọi người trên xe ra. Đừng cố khởi động lại hay đẩy xe khi nghe còi tàu, thấy tín hiệu cảnh báo.
2. Đi ra xa đường ray theo hướng chếch về phía tàu đang tới, không chạy dọc theo đường ray. Khi tàu đâm vào xe, mảnh vỡ thường văng về phía trước theo hướng tàu chạy.
3. Báo ngay cho nhân viên gác đường ngang, gọi số khẩn cấp, hoặc nhờ người xung quanh báo cho ngành đường sắt để tàu kịp giảm tốc.

Nghe còi tàu như thế nào cho đúng

Còi tàu là âm trầm, to, đi xa, nhưng có lúc khó đoán hướng, nhất là ở nơi nhiều nhà cửa, tường chắn dội tiếng. Vì vậy:

• Nghe còi tàu thì dừng lại trước, rồi mới quan sát xem tàu đến từ phía nào.
• Ở đường đôi hoặc gần ga, có thể có hai tàu chạy ngược chiều. Tàu thứ nhất vừa qua chưa có nghĩa là đã an toàn: chờ tín hiệu tắt, nhìn lại cả hai phía.
• Người lớn tuổi nghe kém, người dùng máy trợ thính cần chú ý bằng mắt nhiều hơn: nhìn đèn đỏ, nhìn cần chắn, nhìn hai phía đường ray.

Nếu thấy mình không còn nghe rõ còi tàu, tiếng chuông đường ngang như trước, hoặc người nhà hay không nghe thấy những âm báo quan trọng, nên đi đo thính lực ở chuyên khoa tai mũi họng. Nghe kém đột ngột, nhất là một bên tai, cần đi khám ngay.

Dạy trẻ về đường sắt

Trẻ sống gần đường tàu cần được dạy sớm, bằng những câu đơn giản dễ nhớ:

• "Nghe còi tàu, nghe chuông đường ngang là đứng lại."
• "Đèn đỏ nhấp nháy, cần chắn hạ là không được đi."
• "Đường ray là đường của tàu, không phải chỗ chơi."
• "Tàu qua rồi vẫn phải nhìn lại hai bên."

Có thể đưa trẻ ra đứng ở khoảng cách an toàn, sau rào chắn, để trẻ tận mắt thấy tàu lớn và nhanh thế nào, nghe tiếng còi to ra sao. Một lần chứng kiến từ xa thường hiệu quả hơn mười lần dặn.