Giọng nói thay đổi khi về già: vì sao run, khàn và nhỏ dần

Giọng nói thay đổi khi về già vì dây thanh mỏng và kém đàn hồi đi, cơ thanh quản yếu dần, phổi đẩy hơi kém hơn và niêm mạc họng khô hơn. Hệ quả hay gặp là giọng nhỏ, khàn, có hơi, đôi khi run, mau mệt khi nói lâu. Giới y khoa gọi chung là lão hoá giọng. Đây là thay đổi thường gặp, nhưng không phải mọi giọng khàn ở người già đều do tuổi, nên có những dấu hiệu cần đi khám.

Giọng người già khác giọng người trẻ ở đâu

Nghe một đoạn ghi âm, phần lớn chúng ta đoán được người nói trẻ hay già, dù không thấy mặt. Tai dựa vào cả một chùm dấu hiệu nhỏ:

• Độ to giảm: nói nhỏ hơn, khó gọi to.
• Có hơi, khàn: tiếng lẫn hơi gió, không còn gọn và sáng.
• Run: cao độ rung rinh, nhất là khi kéo dài một chữ.
• Chậm và ngắt câu nhiều hơn: phải lấy hơi thường xuyên.
• Cao độ đổi: nhiều cụ ông giọng cao lên một chút, nhiều cụ bà giọng trầm xuống.
• Mau mệt: nói chuyện lâu, đọc to vài trang là khàn.

Không phải ai cũng có đủ những dấu hiệu này. Có cụ tám mươi vẫn hát chèo, đọc thơ sang sảng, và có người mới ngoài sáu mươi đã thấy giọng yếu hẳn. Thói quen dùng giọng, sức khoẻ chung và việc có hút thuốc hay không tạo khác biệt rất lớn.

Cụ ông giọng cao lên, cụ bà giọng trầm xuống: vì sao

Đây là một điều nghe có vẻ ngược, nhưng được ghi nhận khá đều trong các nghiên cứu về giọng nói theo tuổi.

Ở nam giới

Theo tuổi, cơ và mô của dây thanh nam giới thường teo mỏng đi, kém đầy đặn. Dây thanh mỏng và nhẹ hơn thì rung nhanh hơn, nên giọng nói có xu hướng cao lên đôi chút so với thời trung niên. Cộng với tiếng có hơi do hai dây thanh khép không kín, giọng nghe mỏng và yếu hơn.

Ở nữ giới

Sau mãn kinh, thay đổi hoóc-môn có thể làm mô dây thanh của phụ nữ hơi phù, dày và nặng hơn. Dây thanh nặng hơn thì rung chậm, giọng trầm xuống. Nhiều bà nhận ra mình không còn hát được những nốt cao như hồi trẻ, giọng nói cũng ấm và thấp hơn.

Kết quả là giọng nam và giọng nữ ở tuổi già có xu hướng xích lại gần nhau hơn so với thời thanh niên. Mức độ khác nhau rất nhiều giữa từng người.

Năm thay đổi trong cơ thể làm giọng già đi

Ngoài thanh quản, răng cũng góp phần: mất răng, hàm giả lỏng làm các âm "x", "s", "ch", "t" kém rõ. Và tai: người nghe kém thường không tự nghe rõ giọng mình, có người nói quá to, có người nói lí nhí mà không biết.

Vì sao giọng người già hay run

Giọng run là khi cao độ hay độ to dao động đều đều, nghe như tiếng rung. Ở tuổi già, cơ nhỏ trong thanh quản kém ổn định nên giọng có thể run nhẹ, nhất là khi kéo dài một âm, khi mệt hoặc xúc động. Giống như tay cầm cốc nước lâu cũng hơi run.

Tuy vậy, run giọng rõ rệt, tăng dần theo tháng, kèm run tay, run đầu, hoặc cử động chậm chạp, nói lắp bắp, nuốt sặc, thì không nên coi là "già thì vậy". Những dấu hiệu này cần bác sĩ khám để tìm nguyên nhân, vì có thể liên quan tới hệ thần kinh hoặc các vấn đề sức khoẻ khác.

Giữ giọng khoẻ khi lớn tuổi

Lão hoá giọng không dừng lại được, nhưng tốc độ và mức độ thì khác nhau rất nhiều. Các chuyên gia về giọng thường nhắc đến mấy nguyên tắc dễ làm:

Dùng giọng mỗi ngày

Giọng ít dùng sẽ yếu nhanh hơn, giống chân ít đi thì mỏi. Người lớn tuổi sống một mình, ít trò chuyện, thường thấy giọng khàn yếu hơn. Đọc to một trang báo, kể chuyện cho cháu, hát vài bài quen, gọi điện cho bạn bè… đều là cách giữ giọng tự nhiên. Các câu lạc bộ hát, đọc thơ ở phường xã vừa vui vừa có ích cho giọng.

Giữ ẩm

• Uống nước rải rác trong ngày, kể cả khi chưa khát, nếu bác sĩ không dặn hạn chế nước.
• Phòng ngủ máy lạnh nên để nhiệt độ vừa phải, tránh gió thổi thẳng vào mặt.
• Hạn chế rượu và thức uống làm khô họng.

Thở tốt thì nói tốt

Ngồi thẳng lưng khi nói chuyện, hít sâu xuống bụng trước khi nói câu dài. Đi bộ, tập thể dục nhẹ đều đặn giữ cho phổi và cơ hô hấp khoẻ hơn, giọng nhờ thế có hơi hơn.

Đừng gồng cổ để nói to

Khi cần nói ở chỗ đông, nên đến gần người nghe thay vì gào. Trong các buổi sinh hoạt đông người, dùng micro nhỏ thay vì cố nói át tiếng ồn.

Chăm răng và tai

Răng giả vừa khít giúp phát âm rõ hơn. Đi đo thính lực khi thấy nghe kém, vì nghe tốt giúp tự điều chỉnh giọng và giữ được những cuộc trò chuyện — thứ chính là bài tập giọng tốt nhất.

Con cháu nói chuyện với ông bà thế nào cho dễ

Giọng ông bà yếu đi, tai ông bà cũng kém đi, nên cuộc trò chuyện hai chiều đều khó hơn. Vài điều nhỏ giúp nhiều:

• Ngồi đối diện, ngang tầm mắt, trong chỗ đủ sáng để ông bà nhìn môi và nét mặt.
• Tắt tivi, giảm tiếng ồn khi nói chuyện điều quan trọng.
• Nói chậm, rõ, không hét. Hét làm tiếng méo và dễ khiến người già tưởng mình bị quát.
• Kiên nhẫn chờ ông bà nói hết câu, không cướp lời vì thấy chậm.
• Đừng chê "giọng yếu như mèo kêu". Người lớn tuổi rất ngại nói khi bị chê, mà càng ít nói giọng càng yếu.

Khi nào cần đi khám

Giọng thay đổi từ từ qua nhiều năm thường là lão hoá. Nhưng một số thay đổi cần được bác sĩ tai mũi họng khám, càng sớm càng tốt:

• Khàn tiếng kéo dài quá khoảng hai đến ba tuần, nhất là ở người đã hoặc đang hút thuốc.
• Giọng đổi khác nhanh trong vài tuần, hoặc mất tiếng đột ngột.
• Khàn kèm khó nuốt, nuốt sặc, đau họng kéo dài, ho ra máu, khó thở, sụt cân không rõ lý do, hoặc sờ thấy khối ở cổ.
• Giọng run tăng dần kèm run tay, cử động chậm, nói líu.
• Nghe kém đột ngột ở một hoặc hai tai — trường hợp này cần đi khám ngay.

Bác sĩ có thể soi thanh quản để nhìn dây thanh, và khi cần sẽ giới thiệu tới chuyên viên âm ngữ trị liệu. Có những bài tập giọng được thiết kế riêng cho người lớn tuổi, giúp nói to và rõ hơn; nên tập theo hướng dẫn trực tiếp thay vì tự làm theo mạng.