Khi gặp nạn, kêu cứu hiệu quả nhất là hô ngắn, to, nói rõ chuyện gì đang xảy ra ("Cháy!", "Có người đuối nước!", "Cướp!") và chỉ đích danh một người cụ thể nhờ giúp, đồng thời gọi ngay số khẩn cấp: 112, 113, 114 hoặc 115. Ở nơi xa vắng như rừng núi, chiếc còi thổi theo nhịp đều đi xa hơn giọng người và không làm khản cổ. Tiếng kêu cứu là tiếng gọi quan trọng nhất mà ai cũng nên biết dùng cho đúng.
Bài này nói về cách kêu cứu: hô gì, hô thế nào, vì sao "chỉ mặt" một người lại hiệu quả hơn hô chung, tín hiệu còi khi lạc trong rừng, và những tình huống mà nạn nhân không kêu được nên người xung quanh phải nhìn chứ không chỉ nghe.
Hô gì: nói rõ chuyện đang xảy ra
Một tiếng "cứu với!" là tốt, nhưng một tiếng hô nói rõ chuyện gì đang xảy ra còn tốt hơn. Người nghe cần biết ngay ba điều: có chuyện, chuyện gì, ở đâu.
| Tình huống | Hô gì | Gọi số nào |
|---|---|---|
| Cháy nhà, cháy xe, có khói lớn | "Cháy! Cháy ở nhà số…!" | 114 (cứu hoả, cứu nạn cứu hộ) |
| Có người đuối nước | "Có người đuối nước! Ném phao!" | 114 hoặc 115 |
| Có người ngất, bị thương nặng | "Có người ngất! Ai biết sơ cứu không?" | 115 (cấp cứu y tế) |
| Bị cướp, bị tấn công | "Cướp! Cướp!", "Cứu với, có người đánh!" | 113 (công an) |
| Lạc, mắc kẹt, gặp nạn ở nơi xa | Hô theo nhịp, thổi còi | 112 (tìm kiếm cứu nạn) |
Câu chữ trong bảng chỉ là ví dụ. Lúc nguy cấp, hô to và rõ quan trọng hơn chọn chữ cho hay.
Hô đúng tên sự việc giúp người xung quanh biết phải làm gì: thấy cháy thì cầm bình chữa cháy, thấy đuối nước thì tìm phao, sào, dây; thấy cướp thì ghi nhớ đặc điểm, gọi công an.
Vì sao nên chỉ đích danh một người
Ở chỗ đông người, có một hiện tượng tâm lý đã được nghiên cứu từ thập niên 1960 mà các nhà tâm lý học gọi là hiệu ứng người ngoài cuộc: càng nhiều người chứng kiến, mỗi người càng dễ nghĩ "chắc ai đó đã gọi rồi", nên không ai hành động. Kêu "ai đó gọi cấp cứu với!" giữa đám đông có khi không ai gọi.
Cách khắc phục đơn giản: chỉ vào một người cụ thể và giao việc cụ thể.
- "Anh áo xanh ơi, gọi 115 giúp em!"
- "Chị đội nón trắng, chạy lấy bình chữa cháy ở góc kia!"
- "Bác ơi, giữ hộ cháu đứa bé này!"
Người được gọi đích danh khó làm ngơ hơn, và họ biết ngay mình phải làm gì. Đây là lời khuyên được các khoá sơ cứu cơ bản dạy rất nhiều.
Hô thế nào cho người khác nghe thấy
- Ngắn và lặp lại. "Cháy! Cháy! Cháy!" nghe rõ hơn một câu dài.
- Hít sâu, hô từ bụng. Hô bằng cổ họng nhanh khản, tiếng the thé, đi không xa.
- Quay mặt về phía có người. Giọng mạnh nhất ở phía trước mặt. Khum tay quanh miệng nếu cần gọi xa.
- Tạo thêm tiếng động. Đập vào cửa, gõ vào chậu, nồi, bật đèn, vẫy áo màu sáng. Kết hợp nghe và nhìn tăng khả năng có người để ý.
- Nghỉ để nghe đáp. Hô vài lần rồi dừng nghe, tránh hô liên tục đến kiệt sức.
Tín hiệu còi: khi giọng không đủ
Một chiếc còi nhỏ bằng nhựa, nặng vài gam, có thể là thứ cứu mạng khi đi rừng, leo núi, đi thuyền, hoặc khi bị mắc kẹt sau sạt lở. Tiếng còi cao, sắc, đi xa hơn giọng người và gần như không tốn sức.
Nhịp còi báo nạn hay dùng
- Tín hiệu cấp cứu vùng núi (phổ biến ở châu Âu): sáu tiếng trong một phút, cách đều nhau, rồi nghỉ một phút, rồi lặp lại. Người nghe được đáp lại bằng ba tiếng trong một phút.
- Quy ước "ba": ba tiếng còi, ba lần vẫy, ba đống lửa được dùng ở nhiều nơi để báo cần giúp đỡ.
Không cần nhớ chính xác quy ước nào. Điều quan trọng là thổi theo nhịp đều, có quãng nghỉ, vì nhịp đều cho người nghe biết đây là tín hiệu của người, không phải tiếng chim hay tiếng gió.
Mẹo cho người đi rừng
- Đeo còi trên cổ hoặc móc vào quai ba lô, chỗ lấy được bằng một tay.
- Khi lạc, đứng yên tại chỗ thoáng, thổi còi theo nhịp, chờ người tìm. Đi lung tung khiến đội tìm kiếm khó tìm hơn.
- Thống nhất với nhóm trước chuyến đi: nghe còi thì đáp lại, không đi tách khỏi nhóm.
Khi nạn nhân không thể kêu
Có những tình huống người gặp nạn không kêu được, nên người xung quanh phải nhìn chứ không chỉ chờ nghe.
Đuối nước thường diễn ra lặng lẽ
Phim ảnh hay cho thấy người đuối nước vùng vẫy, la hét. Thực tế, người đang chìm thường không kêu được: miệng họ chìm xuống rồi nhô lên mặt nước, chỉ đủ để thở gấp, không đủ hơi để hô. Tay họ thường đập xuống nước để cố ngoi lên chứ không vẫy được. Dấu hiệu hay gặp: đầu ngửa ra sau, miệng ở sát mặt nước, mắt nhìn đờ đẫn, người dựng đứng trong nước mà không tiến về đâu.
Vì vậy, khi trẻ em bơi, người lớn phải nhìn liên tục, không cắm mặt vào điện thoại. Một đứa trẻ im lặng dưới nước đáng lo hơn một đứa trẻ đang la hét đùa nghịch.
Thấy người đuối nước: hô to gọi người giúp, gọi số khẩn cấp, ném vật nổi (phao, can nhựa, chai rỗng đậy nắp) hoặc chìa sào, dây. Người không được huấn luyện cứu hộ không nên nhảy xuống nước ôm người đang chìm, vì dễ bị kéo chìm theo.
Nghẹn, hóc dị vật
Người bị hóc dị vật đường thở nặng thường không nói, không ho được, hay đưa tay ôm cổ. Thấy dấu hiệu này cần gọi 115 và nhờ người biết sơ cứu giúp ngay. Nên học sơ cứu hóc dị vật ở các lớp do cơ sở y tế, Hội Chữ thập đỏ tổ chức.
Dạy trẻ kêu cứu
Trẻ nhỏ thường ngại kêu to, sợ bị mắng, hoặc không biết phải nói gì. Cha mẹ có thể dạy:
- Thuộc số khẩn cấp 112, 113, 114, 115 và địa chỉ nhà, số điện thoại bố mẹ.
- Hô rõ khi bị người lạ kéo đi: "Cứu cháu! Người này không phải bố mẹ cháu!" Câu này giúp người xung quanh hiểu ngay đây không phải cảnh cha mẹ dỗ con.
- Tìm đúng người để nhờ: bảo vệ, công an, người bán hàng tại quầy, mẹ đang dắt con nhỏ.
- Tập ở nhà: cho trẻ tập hô to ở chỗ phù hợp, như bài tập dùng giọng, để lúc cần trẻ không bị "đóng băng".
Cũng dạy trẻ không kêu cứu đùa. Ngụ ngôn "chú bé chăn cừu và chó sói" kể đúng điều này: kêu đùa nhiều lần thì khi có nạn thật không ai tin.
Giữ giọng và đôi tai sau tình huống khẩn cấp
Sau khi phải hô hét nhiều, giọng có thể khàn vài ngày; nghỉ nói, uống đủ nước thường sẽ đỡ. Nên đi khám tai mũi họng nếu khàn tiếng kéo dài hơn khoảng hai, ba tuần, mất tiếng hẳn, đau khi nuốt hoặc khó thở.
Ở gần vụ nổ, tiếng còi rất to hoặc tiếng va chạm mạnh, nếu sau đó thấy ù tai không hết, nghe kém đi, đau tai hoặc chảy dịch, máu ở tai, cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng. Nghe kém đột ngột cần khám ngay, càng sớm càng tốt.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị cho một tiếng kêu cứu
- Lưu sẵn các số 112, 113, 114, 115 và số người thân vào điện thoại; học cách gọi khẩn cấp khi màn hình đang khoá.
- Bỏ một chiếc còi nhỏ vào ba lô đi phượt, đi rừng, túi đi biển.
- Tham gia một lớp sơ cứu cơ bản do cơ sở y tế hoặc Hội Chữ thập đỏ địa phương tổ chức.
- Nói chuyện với trẻ về kêu cứu như một kỹ năng, không phải chuyện để doạ.
Câu hỏi thường gặp
Số điện thoại khẩn cấp ở Việt Nam là bao nhiêu?
Các số khẩn cấp gồm 112 (tìm kiếm cứu nạn), 113 (công an), 114 (cứu hoả, cứu nạn cứu hộ) và 115 (cấp cứu y tế). Các số này gọi miễn phí; khi gọi nên nói rõ chuyện gì, ở đâu, có bao nhiêu người cần giúp.
Kêu cứu thế nào để người khác giúp?
Hô ngắn, to, nói rõ sự việc như "Cháy!", "Có người đuối nước!", rồi chỉ đích danh một người và giao việc cụ thể, ví dụ "anh áo xanh gọi 115 giúp em". Cách này tránh tình trạng ai cũng nghĩ người khác sẽ ra tay.
Bị lạc trong rừng thổi còi thế nào?
Thổi theo nhịp đều, có quãng nghỉ để người nghe biết đây là tín hiệu người. Quy ước phổ biến ở vùng núi châu Âu là sáu tiếng trong một phút, nghỉ một phút rồi lặp lại; nhiều nơi dùng quy ước ba tiếng. Nên đứng yên ở chỗ thoáng chờ người tìm.
Vì sao người đuối nước không kêu cứu?
Người đang chìm thường chỉ đủ hơi để thở gấp khi miệng nhô lên mặt nước, không đủ hơi để hô, và tay phải đập xuống nước để ngoi lên nên không vẫy được. Vì thế cần nhìn liên tục khi trẻ bơi, không chỉ chờ nghe tiếng kêu.
Nên dạy trẻ hô gì khi bị người lạ kéo đi?
Nên dạy trẻ hô to "Cứu cháu! Người này không phải bố mẹ cháu!" để người xung quanh hiểu ngay đây không phải cảnh cha mẹ dỗ con. Trẻ cũng nên biết tìm đến bảo vệ, công an hoặc người bán hàng để nhờ giúp.
