Đo thính lực là gì: các bước khi đi khám tai và cách đọc kết quả

Đo thính lực là phép đo xem tai nghe được âm nhỏ nhất ở từng tần số là bao nhiêu, và nghe hiểu lời nói tốt đến đâu. Một lần khám tai thường gồm: hỏi bệnh, soi tai, đo thính lực đơn âm trong buồng cách âm, có khi thêm đo nhĩ lượng và đo lời nói. Toàn bộ không đau, thường mất khoảng 20–40 phút, và kết quả được vẽ thành một biểu đồ gọi là thính lực đồ.

Ai nên đi đo thính lực

Không chỉ người đã thấy nghe kém mới cần đo. Các trường hợp nên đi:

• Người hay phải hỏi lại, thấy người khác "nói lí nhí", vặn tivi to hơn người nhà.
• Người bị ù tai kéo dài, hoặc ù tai sau những lần ở chỗ ồn.
• Người làm việc trong môi trường ồn, hay đeo tai nghe nhiều giờ.
• Người lớn tuổi, nhất là từ khoảng 50–60 tuổi trở lên, nên đo định kỳ dù chưa thấy gì rõ.
• Trẻ chậm nói, hay không phản ứng khi được gọi, học kém tập trung ở lớp ồn.
• Người đang dùng loại thuốc mà bác sĩ dặn cần theo dõi thính lực.
• Bất kỳ ai nghe kém đột ngột — trường hợp này là đi khám cấp, không chờ lịch.

Một kết quả đo lúc tai còn khoẻ cũng có giá trị: nó là mốc để so sánh trong những năm sau.

Các bước khi đi khám tai

1. Hỏi bệnh

Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ hỏi: nghe kém từ bao giờ, một hay hai bên, xuất hiện từ từ hay đột ngột, có ù tai, chóng mặt, đau tai, chảy dịch không, có tiếp xúc tiếng ồn, gia đình có ai nghe kém sớm, đang dùng thuốc gì. Chuẩn bị sẵn câu trả lời giúp buổi khám nhanh và chính xác hơn.

2. Soi tai

Bác sĩ nhìn vào ống tai bằng đèn soi hoặc ống nội soi để xem có ráy tắc, dị vật, viêm ống tai, màng nhĩ có lành lặn không. Nếu có nút ráy, thường phải lấy ra trước khi đo, vì ráy làm kết quả kém đi giả tạo.

3. Đo thính lực đơn âm

Đây là phần chính. Người được đo ngồi trong buồng cách âm, đeo tai nghe, cầm một nút bấm. Máy phát những tiếng "bíp" ở từng tần số, thường từ khoảng 250 Hz tới 8.000 Hz — dải quan trọng nhất cho việc nghe lời nói. Âm được giảm dần cho tới khi gần như không nghe nữa. Mỗi lần nghe thấy tiếng bíp, dù rất nhỏ, hãy bấm nút hoặc giơ tay.

Đo hai đường:

• Đường khí: âm qua tai nghe, đi đường bình thường qua ống tai, màng nhĩ, xương con vào ốc tai.
• Đường xương: một bộ rung nhỏ đặt sau tai, truyền âm thẳng qua xương sọ vào ốc tai, bỏ qua tai ngoài và tai giữa.

So hai đường giúp người đọc kết quả biết vấn đề nằm ở phần dẫn truyền (tai ngoài, tai giữa) hay ở ốc tai và dây thần kinh.

4. Đo nhĩ lượng

Một đầu dò nhỏ đặt ở cửa tai, thay đổi áp suất không khí rất nhẹ trong vài giây và đo xem màng nhĩ chuyển động thế nào. Kết quả cho biết tai giữa có dịch không, vòi nhĩ có thông tốt không. Có thể thấy hơi "ấn" ở tai, nhưng không đau. Phép đo này đặc biệt hữu ích ở trẻ em.

5. Đo lời nói

Thay vì tiếng bíp, máy phát những từ ở các mức âm khác nhau, người được đo nhắc lại. Phép đo này cho biết tai không chỉ "nghe thấy" mà còn "nghe rõ" tới đâu — điều liên quan trực tiếp tới đời sống hằng ngày.

6. Các phép đo khác khi cần

Tuỳ trường hợp, có thể có thêm đo âm ốc tai (ghi lại tiếng vọng cực nhỏ do ốc tai khoẻ tự phát ra), đo điện thính giác thân não (ghi tín hiệu thần kinh khi tai nhận âm, hay dùng cho trẻ nhỏ hoặc người không bấm nút được). Bác sĩ sẽ giải thích vì sao cần.

Đọc thính lực đồ: mấy điều cơ bản

Thính lực đồ có trục ngang là tần số (trầm bên trái, bổng bên phải), trục dọc là mức âm tính bằng dB HL — đơn vị riêng của thính học, lấy mức nghe trung bình của người trẻ khoẻ làm số 0. Điểm càng nằm thấp trên biểu đồ nghĩa là phải phát âm càng to mới nghe thấy.

Báo cáo Thế giới về Thính giác của WHO năm 2021 phân mức theo trung bình ngưỡng nghe của tai tốt hơn, đại ý như sau:

Bảng này chỉ để hiểu khái niệm. Việc kết luận tình trạng tai, nguyên nhân và hướng xử lý là việc của bác sĩ, dựa trên toàn bộ kết quả chứ không chỉ một con số.

Một dạng hay gặp ở người lớn tuổi hoặc người tiếp xúc tiếng ồn lâu là đường biểu đồ tụt xuống ở phía tần số cao. Khi đó người nghe vẫn nghe được giọng nói nhưng không rõ các phụ âm như "s", "x", "ph", nên hay nói "nghe thấy mà không hiểu".

Chuẩn bị trước khi đi đo

• Tránh tiếng ồn lớn trong khoảng một ngày trước khi đo (karaoke, tai nghe to, máy móc ồn). Tai vừa bị ồn có thể cho kết quả kém đi tạm thời.
• Không tự ngoáy tai trước khi đi; nếu có ráy, bác sĩ sẽ xử lý.
• Mang theo kết quả đo cũ (nếu có) và danh sách thuốc đang dùng.
• Nếu đang cảm, nghẹt mũi, đau tai, báo trước với người đo — có khi nên hẹn lại sau khi khỏi.
• Đưa người nhà đi cùng nếu là người lớn tuổi: người nhà thường mô tả được những tình huống khó nghe mà chính người bệnh không để ý.

Đo ở đâu

Đo thính lực thường có tại khoa tai mũi họng của các bệnh viện, các bệnh viện chuyên khoa tai mũi họng ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh thành khác, và một số phòng khám thính học. Hãy chọn nơi có bác sĩ tai mũi họng hoặc chuyên viên thính học đọc kết quả, có buồng cách âm đạt chuẩn. Các bài nghe thử trên mạng hay trên điện thoại có thể gợi ý, nhưng không thay được một lần đo trong điều kiện chuẩn.

Khi nào cần đi khám

• Nghe kém đột ngột, nhất là một bên — đi khám ngay, càng sớm càng tốt, không chờ lịch đo định kỳ.
• Ù tai một bên kéo dài, hoặc ù tai kèm chóng mặt.
• Đau tai, chảy dịch, mủ hoặc máu tai; sốt kèm đau tai.
• Sau một tiếng nổ lớn, cú đập vào tai mà nghe kém đi.
• Trẻ không giật mình với tiếng động lớn, chậm nói so với bạn cùng tuổi.
• Người nhà thấy bạn ngày càng hay hỏi lại, vặn tivi to hơn.