Mốc hay được dẫn từ WHO là tai người lớn chịu được khoảng 85 dB trong 8 giờ mỗi ngày, và cứ tăng 3 dB thì thời gian an toàn giảm một nửa. Với tai nghe, điều đó có nghĩa: âm lượng vừa phải thì nghe cả ngày làm việc vẫn ổn, còn vặn gần mức tối đa thì chỉ vài phút đến vài chục phút đã vượt ngưỡng. Mẹo "60/60" (không quá 60% âm lượng, không quá 60 phút liên tục) dễ nhớ và hữu ích, nhưng chỉ là mẹo phổ biến, không phải chuẩn chính thức.
Liều âm thanh: thời gian và độ to đi cùng nhau
Tai không chỉ "đếm" độ to mà đếm cả thời gian. Giống như nắng: nắng nhẹ phơi lâu vẫn có thể cháy da, nắng gắt thì vài phút đã rát. Các chuyên gia gọi tổng của hai thứ này là liều âm thanh.
Vì decibel là thang logarit, mỗi bước tăng 3 dB tương đương năng lượng âm tăng gấp đôi. Do đó thời gian an toàn phải giảm một nửa. Bảng dưới đây tính theo mốc 85 dB – 8 giờ mà WHO hay dẫn:
| Mức âm (khoảng) | Thời gian tối đa mỗi ngày (khoảng) |
|---|---|
| 85 dB | 8 giờ |
| 88 dB | 4 giờ |
| 91 dB | 2 giờ |
| 94 dB | 1 giờ |
| 97 dB | 30 phút |
| 100 dB | 15 phút |
| 103 dB | khoảng 7–8 phút |
Nhiều tai nghe khi vặn tối đa có thể cho mức âm khoảng 100 dB hoặc cao hơn, tuỳ thiết bị và cách đeo. Vì vậy nút âm lượng là thứ quan trọng nhất trong chuyện này.
Chuẩn nghe an toàn của WHO và ITU
Năm 2019, WHO cùng Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đưa ra chuẩn cho thiết bị nghe cá nhân như điện thoại và máy nghe nhạc. Chuẩn này không tính theo ngày mà theo liều mỗi tuần:
- Người lớn: khoảng 80 dB trong 40 giờ mỗi tuần.
- Trẻ em: khoảng 75 dB trong 40 giờ mỗi tuần — thấp hơn vì tai trẻ cần được bảo vệ kỹ hơn.
Cách tính theo tuần hợp với thói quen thật: có ngày nghe nhiều, có ngày ít. Chuẩn này cũng khuyến nghị thiết bị có chức năng theo dõi liều nghe, cảnh báo khi gần vượt và cho phép giới hạn âm lượng. Nhiều điện thoại hiện nay đã có mục "an toàn tai nghe" hay "giới hạn âm lượng" trong phần cài đặt âm thanh — đáng để mở ra xem một lần.
WHO cũng điều hành sáng kiến "Make Listening Safe" (Nghe an toàn) và chọn ngày 3 tháng 3 hằng năm là Ngày Thính giác Thế giới. Tổ chức này ước tính có hơn một tỷ người trẻ có nguy cơ tổn thương thính giác do thói quen nghe không an toàn, cả qua tai nghe lẫn ở các địa điểm vui chơi ồn ào.
Quy tắc 60/60: dùng được, nhưng hiểu đúng
"Không quá 60% âm lượng, không quá 60 phút liên tục" là lời khuyên được nhắc rất nhiều. Ưu điểm của nó là dễ nhớ, ai cũng làm theo được. Nhưng nên hiểu đây là mẹo phổ biến, không phải chuẩn do WHO hay cơ quan y tế nào ban hành. Lý do:
- 60% âm lượng trên thiết bị này có thể to hơn nhiều so với 60% trên thiết bị khác.
- Cùng một mức, tai nghe nhét trong tai và tai nghe trùm đầu cho độ to tới màng nhĩ khác nhau.
- Bản nhạc thu to hay nhỏ cũng làm thay đổi kết quả.
Vì vậy, nên coi 60/60 là điểm khởi đầu, rồi kết hợp với cảm nhận và chức năng đo liều trên điện thoại nếu có.
Dấu hiệu bạn đang nghe quá to
Không cần máy đo vẫn có vài phép thử đơn giản:
- Người cách một sải tay nghe được nhạc của bạn rõ đến mức nhận ra bài — có lẽ quá to.
- Bạn không nghe được người đứng cạnh nói bằng giọng bình thường khi đang đeo tai nghe.
- Tháo tai nghe ra thấy ù, hoặc thấy thế giới bên ngoài "nhỏ hẳn đi" một lúc.
- Bạn cứ phải vặn to dần qua từng tuần mới thấy đủ — tai có thể đang quen dần với mức cao.
Vì sao ta hay vặn to: tiếng ồn xung quanh
Người ta hiếm khi vặn to vì thích to. Phần lớn là để át tiếng ồn bên ngoài: xe buýt, tàu điện, quán cà phê, đường phố. Khi nền xung quanh đã khoảng 80 dB, muốn nghe rõ nhạc người ta thường đẩy tai nghe lên cao hơn thế, và liều âm tăng rất nhanh.
Vài cách giảm nhu cầu vặn to:
- Chọn tai nghe đeo kín, vừa tai, để âm không lọt ra và tiếng ồn không lọt vào. Đệm tai đúng cỡ quan trọng hơn nhiều người nghĩ.
- Ở chỗ quá ồn, nghe podcast hay nhạc nhẹ thay vì nhạc có nhiều chi tiết cần vặn to mới nghe.
- Đôi khi cách tốt nhất là tháo tai nghe ra và nghỉ cho tới khi về chỗ yên tĩnh.
Người đeo tai nghe cả ngày làm việc
Nhân viên tổng đài, chăm sóc khách hàng, người học trực tuyến, người làm việc từ xa có thể đeo tai nghe 6–8 tiếng mỗi ngày. Với họ, âm lượng thấp mới là chìa khoá: giọng nói chỉ cần rõ, không cần to. Thêm vài thói quen:
- Nghỉ tai khoảng 5–10 phút sau mỗi giờ, tháo hẳn tai nghe ra.
- Đeo một bên khi không cần tập trung cao, để tai kia nghỉ (nhưng đừng bù bằng cách vặn to bên còn lại).
- Nghe ở chỗ yên tĩnh nhất có thể, để không phải tăng âm.
- Đi đo thính lực nếu thấy dần khó nghe người nói ở chỗ đông.
Vệ sinh tai nghe và tai
Tai nghe nhét trong tai làm ống tai bít kín và ẩm hơn, nhất là khi trời nóng hoặc khi tập thể dục. Vài điều nên giữ:
- Lau đệm tai, đầu tai nghe thường xuyên bằng khăn khô hoặc hơi ẩm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Không dùng chung tai nghe nhét tai với người khác.
- Không đeo tai nghe khi tai đang đau, ngứa hay chảy dịch.
- Hạn chế đeo tai nghe khi ngủ: dễ nghe cả đêm mà không biết, và vành tai bị đè lâu.
- Nghe trong lúc đi đường thì giữ mức đủ nhỏ để vẫn nghe được còi xe và tiếng người gọi.
Trẻ em và tai nghe
Trẻ ngày càng dùng tai nghe sớm để học, xem video. Tai trẻ nhạy hơn và ống tai nhỏ hơn nên cùng một mức âm, áp lực tới màng nhĩ có thể cao hơn. Cha mẹ có thể:
- Bật giới hạn âm lượng trên thiết bị của trẻ.
- Ưu tiên tai nghe trùm đầu có giới hạn âm lượng dành cho trẻ, và đặt giờ nghỉ rõ ràng.
- Thử nghe cùng vài giây để biết con đang nghe to cỡ nào.
- Dạy con một quy tắc đơn giản: nếu không nghe được bố mẹ gọi là đang quá to.
Khi nào cần đi khám
Hãy đi khám tai mũi họng khi:
- Nghe kém đột ngột, nhất là ở một bên — đi khám ngay, càng sớm càng tốt.
- Ù tai kéo dài sau khi nghe, nhất là ù một bên, hoặc ù kèm chóng mặt.
- Đau tai, ngứa nhiều, chảy dịch hay có mùi từ tai sau thời gian dài đeo tai nghe nhét tai.
- Thấy ngày càng khó nghe người nói ở nơi đông người, hay phải hỏi lại nhiều.
Đo thính lực là cách khách quan để biết tai mình đang ở đâu, và là mốc để so sánh trong những năm sau.
Câu hỏi thường gặp
Nghe tai nghe bao lâu một ngày là an toàn?
Tuỳ âm lượng. Theo mốc WHO hay dẫn, khoảng 85 dB thì tối đa khoảng 8 giờ một ngày, mỗi lần tăng 3 dB thì thời gian giảm một nửa. Nghe nhỏ thì có thể nghe lâu; vặn gần tối đa thì chỉ nên vài phút.
Quy tắc 60/60 khi nghe tai nghe là gì?
Là mẹo phổ biến: không quá 60% âm lượng, không quá 60 phút liên tục rồi cho tai nghỉ. Mẹo dễ nhớ và hữu ích, nhưng không phải chuẩn chính thức, vì 60% trên mỗi thiết bị cho độ to khác nhau.
WHO khuyến nghị âm lượng nghe bao nhiêu?
Chuẩn nghe an toàn WHO–ITU năm 2019 tính theo tuần: người lớn khoảng 80 dB trong 40 giờ mỗi tuần, trẻ em khoảng 75 dB trong 40 giờ mỗi tuần. Chuẩn này cũng khuyến nghị thiết bị có chức năng đo liều và giới hạn âm lượng.
Làm sao biết mình đang nghe tai nghe quá to?
Nếu người cách một sải tay nghe được nhạc của bạn, bạn không nghe được người đứng cạnh nói, hoặc tháo tai nghe ra thấy ù, thì có lẽ đang quá to. Hãy giảm âm và cho tai nghỉ.
Đeo tai nghe khi ngủ có hại không?
Nên hạn chế. Dễ nghe suốt đêm mà không kiểm soát được liều âm, ống tai bị bít và ẩm lâu, vành tai bị đè. Nếu cần âm nền để ngủ, mở loa nhỏ ở mức rất khẽ thường tốt hơn.
