Nghe kém đột ngột: vì sao phải đi khám tai càng sớm càng tốt

Nghe kém đột ngột — tai, thường là một bên, bỗng nghe kém hẳn trong vòng vài giờ đến vài ngày — là tình trạng cần đi khám tai mũi họng ngay, càng sớm càng tốt. Lý do: một dạng nghe kém đột ngột do tổn thương ở ốc tai hoặc dây thần kinh có cơ hội hồi phục tốt hơn khi được đánh giá và xử lý trong những ngày đầu. Nhiều người lỡ mất thời gian vàng vì tưởng là ráy tai, nước vào tai hay "tai bị cảm".

Nghe kém đột ngột trông như thế nào

Không phải lúc nào cũng là "điếc hẳn một bên". Những cách người bệnh hay mô tả:

• Sáng ngủ dậy thấy một tai nghe như bị bông nhét, nghe điện thoại bên đó không rõ.
• Đang làm việc bỗng nghe "bụp" một tiếng rồi tai lùng bùng, nghe nhỏ đi.
• Tai đầy, bít, kèm tiếng ù hoặc rít.
• Âm thanh ở tai bị ảnh hưởng nghe méo, chói, hai tai nghe lệch cao độ.
• Một số người kèm chóng mặt, buồn nôn, mất thăng bằng.

Trong y khoa, nghe kém đột ngột thể tiếp nhận thường được định nghĩa là ngưỡng nghe giảm khoảng 30 dB trở lên ở ít nhất ba tần số liền nhau, xảy ra trong vòng khoảng 72 giờ. Người bệnh không thể tự đo con số này; việc của mình là nhận ra "tai mình bỗng khác" và đi khám.

Một cách nhận ra đơn giản

Nhiều người không biết mình nghe kém một bên vì tai kia bù lại. Một dấu hiệu dễ thấy: áp điện thoại vào từng tai lần lượt. Nếu một bên rõ hẳn, bên kia nhỏ, méo hay xa xăm, đó là lý do để đi khám, chứ không phải để chờ xem.

Vì sao phải đi khám sớm

Nghe kém đột ngột có hai nhóm lớn:

Nhìn từ bên ngoài, hai nhóm này có thể giống nhau: đều là "tai bít, nghe kém". Nhóm dẫn truyền thường ít gấp hơn. Nhóm tiếp nhận thì được các hướng dẫn chuyên môn về tai mũi họng xếp vào loại cần đánh giá khẩn: việc điều trị — nếu bác sĩ chỉ định — thường được khuyến khích bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng trong khoảng hai tuần đầu, và hiệu quả có xu hướng giảm dần khi để muộn.

Chỉ có khám mới phân biệt được hai nhóm. Bác sĩ soi tai, thử bằng âm thoa, đo thính lực, đo nhĩ lượng. Đó là lý do câu khuyên quan trọng nhất của bài này rất đơn giản: đừng tự đoán, hãy đi khám ngay.

Những nguyên nhân đã biết và chưa biết

Với nghe kém đột ngột thể tiếp nhận, phần lớn trường hợp không tìm ra nguyên nhân cụ thể. Các giả thuyết được nghiên cứu nhiều gồm:

• Nhiễm virus ảnh hưởng tới ốc tai hoặc dây thần kinh.
• Rối loạn tuần hoàn máu nhỏ nuôi ốc tai — ốc tai được nuôi bởi mạch máu rất nhỏ, gần như không có đường dự phòng.
• Phản ứng viêm hoặc miễn dịch tại tai trong.

Ở một phần nhỏ trường hợp, bác sĩ tìm được nguyên nhân cụ thể: chấn thương đầu, chấn thương áp lực (lặn, máy bay), tiếp xúc tiếng nổ lớn, tác dụng phụ của một số thuốc, một số bệnh lý toàn thân, hoặc hiếm hơn là khối u lành tính trên dây thần kinh thính giác. Vì có những nguyên nhân hiếm cần loại trừ, bác sĩ đôi khi đề nghị làm thêm xét nghiệm hay chụp hình ảnh. Đó là bước bình thường, không có nghĩa là đang nghi bệnh nặng.

Nghe kém đột ngột hay gặp ở ai

Có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng hay gặp ở người trưởng thành, nhiều nhất trong khoảng 40–60 tuổi. Theo các hướng dẫn chuyên môn, mỗi năm có khoảng vài người đến vài chục người trên mỗi 100.000 người mắc — không phổ biến, nên nhiều người chưa từng nghe nói tới, và cũng vì vậy mà dễ bị xem nhẹ. Hầu hết chỉ bị một tai.

Những sai lầm làm mất thời gian

1. "Chắc là ráy tai." Rồi ngoáy, nhỏ đủ thứ vào tai, chờ vài ngày. Ráy tai đúng là gây bít, nhưng hiếm khi làm tai đang bình thường bỗng kém hẳn chỉ sau một đêm.
2. "Nước vào tai lúc tắm." Nước thường ra trong vài giờ; nghe kém kéo dài thì phải nghĩ tới nguyên nhân khác.
3. "Tai bị cảm, đợi khỏi cảm sẽ hết." Cảm cúm có thể gây bít tai, nhưng không nên mặc định như vậy khi nghe kém rõ ở một bên.
4. "Đợi cuối tuần rảnh rồi đi." Với tình trạng này, vài ngày có ý nghĩa.
5. Tự mua thuốc theo lời mách. Không biết nguyên nhân thì không thể tự chọn cách xử lý. Hãy để bác sĩ quyết định.

Sau đợt cấp: hồi phục và sống chung

Khả năng hồi phục rất khác nhau giữa từng người. Một phần đáng kể người bệnh hồi phục một phần hoặc gần hết, có người hồi phục ngay cả khi không rõ nguyên nhân; nhưng cũng có người còn nghe kém lâu dài ở tai đó. Mức độ nghe kém ban đầu, tuổi, có chóng mặt kèm theo hay không, và thời điểm bắt đầu được chăm sóc là những yếu tố hay được nhắc tới.

Nếu một tai còn nghe kém lâu dài, vẫn có nhiều cách giúp:

• Đo thính lực theo dõi định kỳ để biết tai có thay đổi.
• Bảo vệ kỹ tai còn tốt: tránh tiếng ồn lớn, nghe tai nghe ở mức vừa phải.
• Khi nói chuyện, ngồi sao cho tai tốt hướng về người nói; ở chỗ ồn, chọn chỗ ngồi sát tường.
• Hỏi bác sĩ, chuyên viên thính học về các thiết bị hỗ trợ nghe phù hợp nếu cần.
• Nếu ù tai kéo dài làm khó ngủ, khó tập trung, nói với bác sĩ; có những cách hỗ trợ ù tai được hướng dẫn tại cơ sở chuyên khoa.

Người nhà cũng nên biết: người vừa mất thính lực một bên thường khó xác định tiếng gọi đến từ đâu, dễ mệt trong cuộc trò chuyện đông người. Kiên nhẫn và nói chuyện đối diện giúp họ rất nhiều.

Khi nào cần đi khám

Với chủ đề này, câu trả lời là: ngay khi nhận ra. Đi khám tai mũi họng ngay, càng sớm càng tốt, nếu:

• Một hoặc hai tai bỗng nghe kém rõ trong vài giờ đến vài ngày.
• Tai bít, đầy, ù xuất hiện đột ngột ở một bên, không do nước hay áp suất rõ ràng.
• Nghe kém kèm chóng mặt, buồn nôn, mất thăng bằng.
• Nghe kém sau chấn thương đầu, sau tiếng nổ lớn, sau lặn hoặc đi máy bay.
• Nghe kém kèm yếu, méo mặt, nói khó, nhìn mờ hay đau đầu dữ dội — trường hợp này đến cấp cứu ngay.

Nếu ở nơi không có bác sĩ tai mũi họng, hãy đến cơ sở y tế gần nhất và nói rõ mình bị nghe kém đột ngột từ ngày nào, bên tai nào, để được chuyển tuyến kịp thời.